راک فارسی

تاریخچه و سرگذشت موسیقی راک فارسی در ایران
Category: مقالات

راک فارسی

وقتی صحبت از راک فارسی میشود، موسیقی و تصاویر زیادی از ذهنمان عبور می کند، اما باید این واقعیت را پذیرفت، که این سبک موسیقی در ایران،‌ هنوز جایگاه واقعی خود را بدست نیاورده است.

چرایی این مهم را می توان در عوامل زیادی بررسی کرد، اما اگر بخواهیم از گذشته ی موسیقی ایران شروع کنیم و علت این امر را بررسی کنیم، اولین موضوعی که باید به آن اشاره کرد این است که، زمانی که موسیقی راک در دنیا در حال رشد بود، زمانی که کنسرت های چند هزار نفره در دنیا برگزار میشد، مردم ایران درگیر انقلاب شدند. انقلابی که در ادامه ی آن به طور کامل موسیقی از جامعه ی ایران تا مدت ها حذف شد. مردم ایران هرگز صدای پر قدرت گیتار الکتریک را در کنسرت های بزرگ گوش نگردند و با آن هیجان زده نشدند، تا در جامعه این صدا شکل بگیرد،‌ ریشه کند و پیشرفت داشته باشد.

جدال موسیقی راک پاپ

از طرفی در اواخر دهه ی هفتاد، وقتی موسیقی پاپ شروع به فعالیت جدی کرد، تلاش موزیسین های سبک راک برای اخذ مجوز و کار حرفه ای بی نتیجه ماند و قبل از آن مردم ایران که به موسیقی پاپ لس آنجلسی و یا موسیقی پاپ ترکیه ای گوش می کردند،  بدیهی بود که بعد از شروع کار حرفه ای موسیقی پاپ،‌ همچنان آن جریان ادامه پیدا کند.

در واقع می توان گفت جامعه ی ایران هم اکنون موسیقی ای را گوش می کند، که فرهنگ بعد از انقلاب ایران به جامعه تزریق کرده است. اگر هم اکنون رسانه های ایران، به فکر موسیقی پاپ و کلام مبتذل و در عین حال مجوز دار افتاده اند و به دفتر موسیقی برای چگونگی مجوز این آثار اعتراض می کنند، راه را غلط انتخاب کرده اند! می بایست عامل اصلی تولید این موسیقی را بازخواست کرد و آن عامل کسانی نیستند جز شرکت های طرف قرارداد خواننده های پاپ!

از طرفی دیگر سبک رپ بود، که از اوایل دهه ی هشتاد،‌ با فحاشی در کلام، فعالیت خود را آغاز نمود و هم اکنون جایگاه بسیار ریشه ای و عمیقی در جامعه ی ایران به خصوص در نسل نوجوان کنونی ایجاد کرده است و اگر به همین شکل ادامه پیدا کند، اگر به همین شکل بدون مجوز و زیرزمینی به فعالیت خود ادامه دهد، به همین شکل هرگز طرف قرارداد با شرکتی نخواهد شد و آثار کلام آنها بر روی جامعه ی نوجوان قابل تامل خواهد بود.

کسب مجوز

اما موسیقی راک فارسی در ایران در منطقه ای میان دو سبک فوق گیر افتاده است. موزیسین های این سبک، از طرفی به شدت به دنبال اخذ مجوز هستند، تا بتوانند ماهیت اصلی موسیقی راک را، که اجرای زنده هست، محقق کنند، اندک درآمدی داشته باشند و از طرف دیگر هر روز با تصمیمات سلیقه ای،‌ به دیوار بن بست مجوز بر می خورند!

هرجند که موزیسین های سبک راک مدت هاست از خیر آن گذشته اند،‌اما یکی از ماهیت های اصلی این سبک، روحیه ی اعتراضی آن در ترانه می باشد. اما متاسفانه از طرف دفتر موسیقی به شدت با آن مقابله می شود و این در حالی است که این اعتراض، میتواند بسیار برای جامعه و کشور مفید باشد. با ساماندهی درستی می تواند این جریان را به یک نقد فرهنگی-هنری سازنده تبدیل کرد و همه می دانیم بدون نقد نمی توان از هیچ سیستمی انتظار کار با راندمان بالا داشت.

عموما افرادی که در این سبک فعالیت می کنند، تحصیلات بالایی دارند،‌ اهل مطالعه هستند، به علت نیاز این سبک به کلام قدرتمند، شناخت خوبی به ادبیات ایران و جهان دارند، اما رفته رفته اتفاقی که برای موسیقی رپ افتاده است،‌ در سبک راک نیز ادامه پیدا خواهد کرد و هنرمندان این سبک، از خیر مجوز و اجرا خواهند گذشت و رویه ی زیرزمینی را پیش خواهند گرفت.

اگر چنین شود، دیگر تضمینی برای تولید آثاری که به نقد مثبت، به داشتن محتوای غنی و به موسیقی ای که در چهارچوب عرف جامعه ی ایران بگنجد، نخواهد ماند و از طرف دیگر پتانسیل این سبک برای هنجار شکنی بسیار بالا بوده و می توان انتظار یک معضل، به خصوص از موزیسین های نسل جدید این سبک داشت.

 

راک ایران نیاز به توجه بیشتری دارد تا هم اکنون که زمان مناسبی وجود دارد،‌ در مسیر درستی قرار بگیرد. تمام موزیسین ها، به ویژه در این سبک، اشتیاق همکاری با دستگاه های ذیربط جهت انجام کار اصولی و حرفه ای دارند. بدیهی است پس از گذشت زمان کمی از شروع فعالیت این سبک، می توان انتظار قرارداد های خوبی بین موزیسین ها و شرکت های بزرگ داشت و در زمان نسبتا کوتاهی بعد از آن، می توان انتظار داشت که در کنسرت های پر جمعیت تهران و شهرهای دیگر، موسیقی خوب شنیده شود، ترانه های خوب و حتی اشعار غنی شاعران تاریخ ایران، از زبان نوجوانانی که آنها را زمزمه می کنند، شنید شود.

این مهم نه تنها وظیفه ی وزارت فرهنگ و ارشاد می باشد،‌ بلکه اگر غیر از این شود، سالهای سال مسئولین مربوطه، باعث و بانی ضربه ی فرهنگی ای هستند که به یک یا دو نسل وارد شده است و این اتفاق برای مسئولینی که اکثرا انسانهای متدینی می باشند، قاعدتا نباید مسئله ی ساده ای باشد، که با بی تفاوتی از کنار آن بگذرند. بعدها تاریخ موسیقی ایران و آثار آن بر روی ادب و فرهنگ جامعه، بارها و بارها مورد بررسی قرار می گیرد و تاریخ نشان داده است، که آیندگان در رسوا کردن مسئولین گذشته هیچ رحم و مروتی ندارند.

روش کار و شروع آن ساده است. راک فارسی و حتی راک در ایران به زبانهای دیگر، تنها نیاز به مدیریت درست در برنامه ریزی اجرای صحنه ای دارد. نیاز به تعریف خطوط قرمز هنرمندان و  نیاز به ظرفیت بروز اشتباه در شروع و حل کردن آن می باشد.  نه اینکه به محض اولین اشتباه، کل جریان متوقف شود. متوقف کردن و از بین بردن یک جریان، ساده ترین کار ممکن است، اما مسئولین مربوطه برای انجام کارهای ساده و سریع بازده، انتخاب نشده اند.

قطعا سیستم جدید و مدرن تری برای روند تولید موسیقی در کشور، از اخذ مجوز گرفته تا تولید و پخش آن نیاز است. در اولین قدم می بایست نگاه تغییر کند. نگاهی که تکلیفش هنوز روشن نیست که آیا موسیقی حرام است یا حلال؟! اگر حلال است، چرا در صدا و سیما نشان دادن ساز مشکل دارد؟ اگر حرام است، چرا به آموزشگاه های موسیقی مجوز داده می شود؟ چرا کنسرت برگزار میشود؟ تفاوت نشان دادن ساز بر روی استیج و در تلوزیون صدا و سیما چیست؟

به محض عبور از این مرحله، می توان به موسیقی به دو شکل نگاه کرد. اول نگاه مسئولین،‌ که صرفا نگاهی است به ذات موسیقی که در جامعه شادی، آرامش، ذوق، امید و هزاران پیامد مثبت دیگر خواهد داشت.

نگاه دوم مربوط به تاجران خواهد بود، که سرمایه گزاری در این شاخه می تواند برای تعداد زیادی از جوانان اشتعال بیافریند. گردش مالی بسیار زیادی را در کشور ایجاد کند و بخش های زیادی از بازار را از رکود خارج کند.

سامانه ی اخذ مجوز نیاز به مطالعه ی بیشتری دارد. صدور مجوز بهتر است از طریق شرکت هایی انجام شود که قبلا با بررسی دقیق از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد، مجوز و پروانه ی این کار را گرفته اند و صدور مجوز برای هنرمند می بایست بدون هزینه باشد. هنرمند برای و تولید و انتشار اثر خود نیازمند هزینه کردن است، نه برای اخذ مجوز!

در این صورت یک شرکت به تنهایی قادر به صدور مجوز و تولید یک آلبوم موسیقی است و تمام پیامد های آن برای آن شرکت خواهد بود. البته که باید بر روی عملکرد این شرکت ها نظارت دقیقی صورت گیرد، اما تصور اینکه این شرکتها برای بازار بهتر و تولید اثری بهتر،‌ چگونه رقابتی می توانند داشته باشند،‌ قابل توجه است. چنین شرکت هایی می توانند تصمیم بگیرند، که با چه هنرمندانی، در چه سبک هایی فعالیت داشته باشد. در این صورت تمام هنرمندان می دانند در صورتی که می خواهند موسیقی را از ذهن خود خارج کنند و به گوش جامعه برسانند، باید از کجا شروع کنند و به کجا بروند.

و اما پخش که این روزها می توان گفت یکی از معضلات دنیای موسیقی ایران به شمار می رود. این روزها پخش یک قطعه ی موسیقی برای شنیده شدن نیاز به هزینه ای حتی تا ۵۰ برابر هزینه ی تولید آن قطعه دارد! بسیاری از هنرمندان تا جایی که می شود از هزینه ی تولید می کاهند تا بتوانند توان بیشتری برای هزینه پخش داشته باشند. پس بدیهی است که هنرمندانی که می توانند به یک قطعه، ارزش هنری بیشتری بدهند حذف می شوند و یا در واقع با سمپل الکترونیکی جایگزین می شوند و به جای آن ادمین های کانال های تلگرامی و اینستاگرامی درآمد بسیار زیادی از پخش آن قطعه به جیب می زنند و به همین شکل هنرمندی که سالها کار کرده و به یک سطح استاندارد و خوبی رسیده است، اما توان پرداخت این هزینه ها را ندارد،‌ کاری تولید می کند و هرگز کسی آن را نمی شنود!

این معضل نیز می تواند با سازمان دادن شرکت ها و سیستم پخش یکپارچه از طریق شرکتهای ثبت شده و قانونی، با رعایت حق کپی رایت، سمت و سوی بسیار بهتری به خود بگیرد.

به امید روزهای بسیار بهتر برای موسیقی ایران و هنرمندان خلاق و بی نظیر ایرانی.

 

سلمان کردار

بهار ۹۸

 

2 thoughts on “راک فارسی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. Required fields are marked *.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>